توانمندسازی و ارتقای سطح شناختی

توانمند سازی شناختی و ضرورت آن:

 

طبق تعریف کارف 1999  توانبخشی شناختی، شامل ارائه ی فعالیت های معطوف به عملکرد است که هدف آنها، تقویت و یا تثبیت مجدد الگوهای رفتاری پیشین و نیز تثبیت الگوهای رفتاری جدید، برای انجام فعالیت و یا ارائه ی مکانیسم های شناختی جهت جبران عملکردهای آسیب دیده سیستم عصبی و یا ارتقا و بهبود ظرفیت های شناختی و عملکرد های موجود است.

در حوزه شناختی کار مداخله بر روی دو گروه انجام می شود :

  • گروه اول افرادی هستند با شکایت از یک مشکل روانی و یا شناختی به درمانگران مراجعه می نمایند و درمانگران پس از طی فرآیند مصاحبه بالینی و ارزیابی های مربوطه تشخیص مورد نظر را اعلام و سپس طرح درمان را تجویز می نمایند ، که به این حوزه ، بازتوانی شناختی گفته می شود .
  • گروه دوم کسانی هستند که در ابتدا هیچ شکایتی مبنی بر مشکل روانی و یا افت شناختی اعلام ندارند و فقط تمایل به ارتقای یک یا چند عملکرد شناختی خود نظیر حافظه یا توجه خود را دارند که از متخصصین می خواهند با طرح مداخله ای ، نسبت به افزایش توانمندی عملکرد شناختی مورد نظر ایشان اقدام نمایند که به این حوزه ، توانمندسازی شناختی گفته می شود .

 

آیا عملکرد مغز بهبود می یابد ؟

 

در گذشته باور بر این بوده که توانمندی های مغزی امری ذاتی و غیر قابل تغییر است و یا آنکه نمی توان بهبود چشمگیر و قابل ملاحظه ای در آن ایجاد کرد اما مطالعات اخیر نشان داده اند که این تفکر درست نبوده و با استفاده از روش های گوناگون توانمندسازی شناختی، بهبود عملکرد مغز قابل دستیابی است.

توانمندسازی شناختی، روشی است برای بهبود عملکرد های شناختی افراد سالم که دارای عملکرد شناختی در حد طبیعی و قابل قبول بوده اما بدلایلی تمایل به ارتقای عملکرد های شناختی خود دارند.

توانمندسازی شناختی به افراد سالم کمک می کند که توانایی خود را در پردازش و تفسیر اطلاعات افزایش دهند . هدف از این روش ها رسیدن به موفقیت های بیشتر در زندگی روزمره است.

در توانمندسازی شناختی  چه میکنیم؟

برای بهره گیری هر چه بیشتر از برنامه های توانمندسازی شناختی کارکردهای شناختی و ذهنی افراد به طور دقیق مورد ارزیابی قرارمی گیرند و با توجه به نتایج ارزیابی ها، برنامه ریزی آموزش شناختی خاص هر فرد طراحی می  شود  . در این راستا ارزیابی حافظه و یادگیری، توجه و تمرکز، عملکردهای اجرایی و سایر مهارت های شناختی فرد در کنار بررسی وضعیت هیجانی و عملکرد های حسی و حرکتی او به وسیله ی آزمون های شناختی کامپیوتری و قلم کاغذی ، ارزیابی عملکرد تحصیلی، مشاهدات بالینی، عملکردهای روزانه و گزارش های والدین و …. اجراء شده و مداخلات شناختی بر مبنای این ارزیابی ها به انجام رسیده و پایش می گردند . ارزیابی های شناختی و توانمندسازی شناختی نیز نظیر مداخلات توانبخشی شناختی در افراد مختلف الگوی یکسانی نداشته و در هر فرد و یا اختلال منحصر به فرد است. و بر اساس نتایج این آزمونها برای ارتقاء عملکرد ذهنی افراد به طور خاص برنامه ریزی می شود. با هدف بهبود عملکرد فرد در انجام فعالیت ها، تمرین ها و محرک های هدفمند ارائه  می شود . نوع تکالیف نیز بستگی به نقص شناختی و یا انتظار فرد مراجعه کننده از عملکرد خود و یا فرزند خود دارد .

 

چه افرادی به توانمندسازی شناختی نیاز دارند؟

 

 

  1. کودکان و نوجوانان

اگرچه اختلالات شناختی می توانند که در سنین مختلف و تحت شرایط متفاوت بروز نمایند اما مهمترین زمان بروز آنها دوران کودکی و بویژه اوایل آن است، لذا با توجه به این مسئله و همچنین اهمیت این دوران در رشد و تکامل انسان و زندگی آینده وی، این دوران در خط اول اولویت نیاز به خدمات شناختی قرار گرفته است؛ مخصوصا در افراد مبتلا به اختلالات بیش فعالی و نقص توجه، اختلالات یادگیری، اوتیسم، آسپرگر و فلج مغزی.

امروزه کودکان سالم و طبیعی نیز جهت رسیدن به موفقیت های بیشتر و درخور استعداد و توانایی های بلقوه خود نیازمند به ارتقای عملکرد و توانمندسازی شناختی هستند

 

  1. بزرگسالان

پس از کودکان و نوجوانان، جوانان و بزرگسالان گسترده ترین طیف سنی را در بر گرفته که تولید و ارائه خدمات را برعهده داشته و نا کارآمدی آنها – که عمدتا ناشی از اختلالات شناختی است – آسیب بزرگی به جامعه وارد می سازد . از این رو، توانمند سازی شناختی افراد سالم اولویت دیگری در ارائه خدمات شناختی است. بیماری اسکلروز منتشر و تروماهای مغزی دو اختلال نسبتا شایع دیگر در این طیف سنی است که با آسیب های شناختی بالایی همراه بوده و توانبخشی شناختی این بیماران نیز از اولویت های گروه جوانان و ابتدای میانسالگی است .

 

  1. سالمندان

پس از معضل اعتیاد، مهمترین مشکل بنیادی در سراسر دنیا، کهولت و مشکلات ناشی از آن است. در این راستا اختلالات شناختی به عنوان مهمترین عامل در از کار افتادگی سالمندان مطرحند که از دوران میانسالگی آغاز شده و با افزایش سن شدت می یابند .از این رو، توانبخشی شناختی افراد دارای نواقص شناختی جزئی و مبتلایان به بیماری الزایمر یکی دیگر از مهمترین موارد نیاز به این دسته از خدمات درمانی است.

علاوه بر این، در این سنین سکته های مغزی نیز شایع بوده و توانبخشی شناختی آسیب دیدگان از آن دارای اهمیت بسزایی است.

و مهمتر از همه اینکه توانمندسازی شناختی در سالمندان طبیعی و سالم از بروز بسیاری از مشکلات سالمندی پیشگیری می کند .

 

افراد نیازمند به توانمندسازی شناختی

چنین به نظر می رسد که هیچ فردی در هیچ گروه سنی و صرف نظر از بیمار و یا سالم بودن، بی نیاز از خدمات توانمند سازی شناختی نیست.

 

راهکار های توانمندسازی شناختی چیست ؟

در حوزه توانمندسازی شناختی، دو رویکرد متفاوت مطرح است که عبارتند از روش های دارویی و روش های غیر دارویی .

 

  1. روش های دارویی توانمندسازی شناختی

مشخص گردیده که داروهای مختلف می توانند توانمندی های شناختی افراد را افزایش دهند .با کاهش افکار مزاحم کمی از بار فکری مغز کم می شود و به این ترتیب عملکرد فرد کمی بهبود می یابد .

 

  1. روش های غیر دارویی توانمندسازی شناختی

 

q  تکنیک های غیر دارویی شامل :

  • تکنیک های تقویت حافظه و یادگیری
  • برنامه های تمرین مغزی کامپیوتری و قلم و کاغذی
  • تغذیه مناسب و مکمل های غدایی
  • فعالیت های ورزشی
  • خواب کافی و مناسب

 

مطالعات و بررسی ها  نشان می دهند که بیشتر روش های غیر دارویی، از روش های دارویی در توانمند سازی شناختی موثرترند، هر چند که تلفیق روش های دارویی و غیر دارویی نیز می تواند مفید باشد.

 

 

لیلا بخشعلی زاده و فرناز شیروانی

[us_message color=”green” icon=”fab|whatsapp”]اگر نمیتوانید درمانگر مورد نظر خود را انتخاب کنید با شماره زیر تماس بگیرید یا از طریق واتس آپ با ما در ارتباط باشید[/us_message]
[us_btn label=”تماس فوری با مجموعه” link=”url:tel%3A%2F02188695609|target:_blank” align=”center” icon=”fas|phone”]
[us_btn label=”ارسال پیام در واتس اپ” link=”url:https%3A%2F%2Fapi.whatsapp.com%2Fsend%2F%3Fphone%3D989033776337%26text%26app_absent%3D0|target:_blank” align=”center” icon=”fab|whatsapp”]